آیتالله کعبی در تقریظ خود بر این کتاب، زکات را یکی از مؤلفههای اصلی مهندسی حکومت دینی و چرخه حیات جامعه اسلامی دانسته که تحقق عدالت اجتماعی و فقرزدایی مطلق را دنبال میکند.
این کتاب در پنج فصل سامان یافته است که سرفصلها و محورهای کلیدی آن به شرح زیر است:
فصل اول: مفهومشناسی زکات، فقه حکومتی و مالیه عمومی
در این فصل علاوه بر بررسی لغوی و اصطلاحی مفاهیم، پیشینه تاریخی این نهاد مالی واکاوی شده است. از مهمترین عناوین این فصل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* مفهومشناسی زکات در تعابیر قرآنی، روایی و تفاوت زکات اموال و ابدان (فطره)
* نسبت زکات با فقه حکومتی، ولایت فقیه و احکام حکومتی
* تاریخچه مالیه عمومی در ایران باستان و ادیان پیشین (یهودیت و مسیحیت)
* بررسی روند تصویب قانون زکات در مجلس شورای اسلامی
فصل دوم: بررسی عمیق فقهی و احکام وجوب و ضمان
این فصل به مبانی فقهی و فروعات حقوقی و تکلیفی زکات میپردازد.عناوین برجسته این بخش عبارتند از:
* بررسی اقوال فقهی شیعه در گستره موارد زکات واجب (ارزیابی دو نظریه «انحصار زکات در موارد نهگانه» و «عدم انحصار آن»)
* احکام تعجیل و تأخیر زکات از وقت وجوب و کیفیت پرداخت آن
* بررسی فقهی اموال متعلق زکات از دیدگاه مذاهب اهل سنت
* تحلیل حقوقی ضمانهای مالی از جمله: ضمان ناشی از عدم عزل زکات، ضمان ناشی از اشتباه در تشخیص مستحق، و ضمان ناشی از اسراف در هزینه در طول سال
فصل سوم: اهداف و اصول حاکم بر زکات در فقه حکومتی
نویسنده در این بخش، کارکردهای کلان زکات را در دو حوزه فرهنگی-اجتماعی و سیاسی-اقتصادی تبیین میکند:
* اهداف فرهنگی و عبادی: مبارزه با فرهنگ فسادآور مالاندوزی و تفرعن، تقویت روحیه صبر و مقاومت، توجه به کرامت انسان در حکومت اسلامی، و اصلاح و تربیت مجرمان.
* اهداف سیاسی و اقتصادی: فقرزدایی ساختاری، تطهیر اموال، تأمین منابع مالی حکومت اسلامی، ساماندهی امور عمومی و توجه به جایگاه امامت.
فصل چهارم: ارزیابی قانون فعلی زکات با رویکرد فقه حکومتی
این فصل به نقد و آسیبشناسی قانون کنونی زکات در جمهوری اسلامی ایران اختصاص یافته و ابعاد مختلف آن را به چالش میکشد:
* بررسی انطباق قانون زکات با اصول حاکم بر مالیه عمومی: ارزیابی اصولی همچون اصل عبادی بودن، اصل کارآمدی فرهنگی-اجتماعی-اقتصادی، اصل اعتماد و نظارت، اصل عدالت و تکافل اجتماعی، و اصل مصلحت عمومی.
* کاستیهای ساختاری قانون زکات: نامشخص بودن جایگاه و شخصیت شورای زکات، ابهام در مسئولیت اعضا، عدم تشکیل بانک اطلاعات ملی زکات، فقدان دستگاه نظارتی مشخص و نبود نهاد ناظر بر رفتار عاملان زکات، و همچنین فقدان جرمانگاری تخلفات.
* کاستیهای روشی قانون زکات: تبییننشدن مفاهیم، اهداف و اولویتهای مصارف، فقدان نظام تشویقی متناسب، و غفلت از الزامات سایر ادیان و مذاهب و نیز وضعیت زکات ایرانیان خارج از کشور.
فصل پنجم: قانون پیشنهادی زکات باویکرد فقه حکومتی
نویسنده در فصل پایانی کتاب، با توجه به آسیبشناسیهای صورتگرفته در فصول قبلی، به ارائه راهکارها، پیشنهادهای تقنینی و طراحی مدل و الگوی مطلوب برای اصلاح قانون زکات در راستای کارآمدسازی نظام مالیه عمومی اسلام میپردازد.
کتاب «تقنین زکات در آیینه فقه حکومتی و مالیه عمومی اسلام» تلاش میکند تا زکات را از قالب یک توصیه و عمل عبادیِ فردی خارج کرده و بسترهای اجرایی و قانونی آن را در اصلاح نظام مالیاتی و بودجهای کشور هموار سازد.
علاقه مندان برای تهیه این کتاب خواندنی به درگاه موسسه نشر حوزه های علمیه https://nashrehowzeh.ir/p/d/1972 یا به نشانی قم خیابان معلم، جنب بیت امام خمینی(ره)، موسسه انتشارات حوزه های علمیه مراجعه کنند. شماره تماس ۰۹۳۸۷۹۲۴۲۲۹ پاسخ گوی کتاب دوستان است.
نظر شما